Page 10 - LYS ORGANİK KİMYA DİK

9. Bölüm: Alkanlar ve Alkanların Adlandırılması
IUPAC Adı Verilen Bir Bileşiğin Yapı Formülünün içinde numaralandırma yapılır. İki tane dal varsa halka
Yazılması içindeki 1. karbon dalların adlarının baş harflerine göre
alfabetik önceliğe göre belirlenir.
IUPAC adı verilen bir bileşiğin yapı formülü yazılırken aşa-
ğıdaki sıra takip edilir. Bu durumu örnek üzerinde açıkla- Metil
yalım. CH 3 2 3 CH 3
3-bromo-4-etil-2,5-dimetil heptan bileşiğinin yapı for-
mülü aşağıdaki kurallara göre yazılır. C H 1 4
2 5
metil siklobütan Etil 1-etil-3-metil
1. Alkan adına göre zincirdeki karbon sayısı belirlenir. siklo bütan
Karbonlar uç uca bağlanarak zincir oluşturulup kar-
bonlara numara verilir. ➢ Sikloalkanlarda 3 ya da daha fazla dallanmış grup var-
sa alfabetik öncelikten daha önemli olan dalların bağlı
Bu örnekte bileşik heptan türevi olduğundan ana zin-
cir 7 karbonludur. olduğu halka içindeki karbon atomlarının en küçük nu-
maraları almış olmasıdır.
C—C—C—C—C—C—C
1 2 3 4 5 6 7 Örneğin;
C H
2. Bağlı gruplar belirtilen karbonlara bağlanır. Bu bile- 2 5
şikte 3. karbona 1 tane Brom (Br), 4. karbona 1 tane CH 3 bileşiğini adlandırırken 3 farklı nu-
etil (C H ), 2. ve 5. karbonlara birer tane metil (CH —) maralama yapılabilir.
2 5
3
grubu bağlanır. Cl
CH C H CH
3 2 5 3 C H C H C H
C—C—C—C—C—C—C 2 5 2 5 2 5
1 2 3 4 5 6 7 CH 3 2 CH 3 1 CH 3 3
Br 1 3 2 6 4 2
6 4 3 5 5 1
3. Zincirdeki tüm karbon (C) atomlarının bağ sayısını 5 Br 4 Br 6 Br
dörde tamamlayacak kadar hidrojen (H) atomu zincir-
deki karbonlara eklenerek formül tamamlanır. Dalların bağlı Dalların bağlı Dalların bağlı
CH 3 C H CH 3 NİTELİK Yayıncılık olduğu karbon olduğu karbon olduğu karbon
2 5
atom numara-
atom numara-
atom numara-
CH —CH—CH—CH—CH—CH —CH 3 ları 1, 2 ve 4 ları 1, 2 ve 5 ları 1, 3 ve 4
3
2
1 2 3 4 5 6 7
Br olabilir. olabilir. olabilir.
SikloAlkanlarda (Halkalı Alkanlarda) Adlandırma DOĞRU YANLIŞ YANLIŞ
➢ Sikloalkanlar adlandırılırken adının başına siklo ön eki Bu ihtimallerden 1,2 ve 4 daha küçük numaralara sahip
getirildikten sonra halkadaki karbon atomu sayısına göre olduğundan diğer numaralandırmalar yanlıştır. O halde
alkan adı söylenir. Sikloalkanlar en az 3 karbonludur. bileşiğin adı; 4-bromo-2-etil-1-metil siklohekzandır.
CH CH —CH
2 = 2 2 = Sikloalkanlara bağlı olan alkil gruplarında ana zin-
CH CH CH —CH cirdeki karbon atomu sayısı, sikloalkan halkasın-
2 2 2 2
Siklopropan Siklobütan daki karbon atomu sayısından fazla ise adlandırma
da ana madde olarak sikloalkan kullanılamaz, diğer
grup ana maddedir. Adlandırma o gruba göre yapılır.
CH 2 CH 2 1 2 3 4
CH 2 CH 2 = H C CH 2 = CH —CH—CH —CH 3 Adı; 2-siklo propil bütandır.
2
3
2
CH 2 CH 2 H C CH 2
2
CH
2
Siklo pentan Siklohekzan
(Ana madde: bütan , Dal: Siklo propil)
Kısa gösterimde, geometrik şeklin her köşesinde 1
tane C atomu ve her karbon atomuna bağlı 2 tane H CH —CH—CH 3 Adı; izopropil siklopentandır.
3
atomu vardır.
➢ Sikloalkanlarda dallanma varsa; numaralandırma yapı-
lırken dalların bağlı olduğu halkadaki karbon atomları- (Ana madde: siklo pentan , Dal: İzopropil’dir.)
nın en küçük numaraları alabileceği yöne doğru halka

57