Page 11 - İlk sayfa LYS CUMHUR¦-YET D+ûNEM¦- soru kitab¦- (3. BASKI)-2

1. Bölüm: Fizik Bilimine Giriş

Kütlenin Ölçülmesi
Ölçmedeki gerçek değer, tüm hatalar minimuma in-
Kütle, madde miktarının ölçüsüdür. SΙ birimi kilogram (kg) dirildiğinde yapılan çok sayıdaki ölçmelerin ortalama-
dır. Ölçeceğimiz maddenin kütlesinin büyüklüğüne göre sıdır.
baskül, anolog terazi, dijital terazi, eşit kollu terazi gibi
araçlar kullanılır.
Her aletin bir duyarlılık sınırı vardır. Bir ölçme aletinin du-
Zamanın Ölçülmesi yarlılık sınırı, göstergesindeki en yakın iki bölmenin yarısı
SΙ birimi saniye (s) dir. Kronometre ve saat ile ölçülür. kadardır.
Sıcaklığın Ölçülmesi O halde cm bölmeli bir cetvelin duyarlılık sınırı ± 0,5 cm dir.
SΙ birimi kelvin (K) dir. Termometre ile ölçülür. Günlük mm bölmeli bir cetvelin duyarlılık sınırı ± 0,5 mm dir. Doğru-
yaşamda sıcaklık, celsius derece (°C) ile ifade edilir. dan 0,1 mm ölçülebilen bir verniyeli kumpasın duyarlılık
sınırı ± 0,05 mm dir.
C = K – 273 eşitliği ile dönüşüm yapılır.
Akım Şiddetinin Ölçülmesi Örneğin mm bölmeli bir cetvel ile bir kitabın boyu
27,3 cm olarak ölçülüyor. Bu durumda duyarlılık sınırı ±
SΙ birimi amper (A) dir. Analog ampermetre ve dijital am- 0,5 mm = ± 0,05 cm olduğundan kitabın boyunun bilimsel
permetre ile ölçülür.
gösterimi 27,3 ± 0,05 cm olarak belirtilir. Yani kitabın boyu,
Ölçmede Hata gerçekte 27,25 cm ile 27,35 cm arasındadır.

Fiziksel bir büyüklüğe ilişkin çok sayıda ölçme yapıldığın-
da, sonuçların genellikle farklı olduğu görülür. Ölçüm
sonucu ile gerçek değer arasındaki farka ölçmede hata
denir.
7. Temel Türetilmiş
büyüklük büyüklük
Bu hatalar:
Kütle ✔
1. Ölçme yönteminden Sıcaklık ✔
2. Ölçme aletinden
3. Ölçümü yapan kişiden NİTELİK Yayıncılık Hacim ✔
4. Ölçüm yapılan ortamdan kaynaklanabilir. Zaman ✔
Ölçme yapılırken, ölçülecek büyüklüğe göre ölçme ale- İvme ✔
ti seçilir. Örneğin bir kitabın boyu mm bölmeli cetvel ile Kuvvet ✔
ölçülür. Örneğin bir bilyenin çapı kumpas ile, bir jiletin
kalınlığı ise mikrometre ile ölçülür. Yukarıdaki tabloda verilen fiziksel büyüklüklerin,
Bir su borusunun iç veya dış çapını ölçerken, kumpas temel büyüklük ya da türetilmiş büyüklük olduğu
yerine cetvel kullanılırsa ölçme yönteminden kaynakla- işaretlenmiştir.
nan hata oluşur. Buna göre, tabloda kaç tane hatalı işaretleme
Ayakta duran bir öğrencinin boyunu şerit metre ile yapılmıştır?
ölçerken, şerit metre yere dik olarak tutulmazsa ölçümü A) 1 B) 2 C) 3 D) 4 E) 5
yapan kişiden kaynaklanan hata oluşur.
Kendi kütlemizi ölçtüğümüz ayaklı terazinin, tartılmadan
göstergesinin sıfırda olduğu kontrol edilmezse ölçme
aletinden kaynaklanan hata oluşur.
Ölçüm yapılan ortamın; sıcaklığı, basıncı, nemi ve sürtün-
mesi ölçülen niceliği ve ölçü aletini etkilediğinden ölçme
sonucunu da olumsuz etkiler. Bu durumda ölçmenin
yapıldığı ortamdan kaynaklanan hata oluşur.
Hataların tamamen ortadan kaldırılması veya sıfırlanması
mümkün değildir. Ancak ölçme yöntemini ve ölçü aletini
doğru seçmek, ölçüm sayısını arttırmak, ortamın olumsuz
etkilerini azaltmak ölçmedeki hataların minimuma inme-
sini sağlar.

14