Page 10 - İlk sayfa LYS CUMHUR¦-YET D+ûNEM¦- soru kitab¦- (3. BASKI)-2

1. Bölüm: Fizik Bilimine Giriş

ÖLÇME VE BİRİM SİSTEMİ Türetilmiş Büyüklüklerden Bazıları
Ölçme
Adı Sembolü Birimi Sembolü
Ölçme, bir büyüklüğün kendi cinsinden bir standart ile
kıyaslanarak bu standardın birimiyle ifade edilmesidir. Hız v metre/saniye m/s
Ölçme; sayı, birim ve hata olmak üzere üç temel unsur Kuvvet F newton N
içerir.
Enerji E joule J
Doğrudan ve Dolaylı Ölçme
3
Bir kürenin, kumpas aleti ile çapını ölçüp V = 4 r r Güç P watt W
3
formülü ile hacminin hesaplanması, dolaylı bir ölçmedir. Özkütle d kilogram/metreküp kg/m 3
Örneğin dereceli bir kaptaki suya, bu küreyi bırakıp hac- Basınç P pascal Pa
mini ölçmek, doğrudan bir ölçmedir.
Elektrik
Uluslararası Sistem (SI) Yükü q coulomb C
Bir büyüklüğün ölçüm sonucu, sayı ve birim ile ifade edilir. Potansiyel
Örneğin bir çubuğun uzunluğu yarda, ayak ve metre birim- Farkı V volt V
leri ile ifade edilebilir. Bu durum, karşılaştırma yapmayı Direnç R ohm Ω
güçleştirdiği gibi karışıklığa neden olmaktaydı. Bu yüzden
temel büyüklüklerin birimleri ve simgelerinin standart hale
getirilmesi bir ihtiyaç haline geldi. 10’un Kuvvetleri ile Gösterilen Ön Ekler
1960 yılında Fransa’da toplanan Uluslararası Birim Kuru- Çarpan Ön ek Sembol
lu, temel büyüklükleri ve birimlerini standart hale getiren 10 9 giga- G
kararlar aldı. Kabul edilen bu yeni sisteme, Uluslararası 6
Sistem (SI) dendi. Bu sistemde 7 tane temel büyüklük 10 mega- M
kabul edilmiş ve bunların temel birimleri belirlenmiştir. 10 3 kilo- k
Bilimde yaygın olarak SI birim sistemi kullanılmaktadır. 10 2 hekto- h
Temel ve Türetilmiş Büyüklükler NİTELİK Yayıncılık 10 1 deka- da
Fizikte kullanılan büyüklükler, temel büyüklükler ve 10 –1 desi- d
türetilmiş büyüklükler olmak üzere ikiye ayrılır. 10 –2 santi- c
Temel büyüklükler uzunluk, kütle, zaman, sıcaklık, mad- 10 –3 mili- m
de miktarı (tanecik sayısı), akım şiddeti ve ışık şiddetidir. 10 –6 mikro- n
Temel büyüklükler tek başına bir anlam ifade ederken; 10 –9 nano- n
türetilmiş büyüklükler, temel büyüklüklere bağlı olarak 10 –12 piko- p
ifade edilir. Türetilmiş büyüklüklerin tamamı, temel
6
büyüklüklerin çarpılması ve bölünmesi sonucunda elde Örneğin: 1 megawatt = 10 watt
3
edilir. 1 kilokalori = 10 kalori
–3
1 milihenry = 10 henry
Temel Büyüklükler
–6
1 mikrocoulomb = 10 coulomb
Ölçme –9
Adı Sembolü Birimi Sembolü 1 nanometre = 10 metre
Aracı 1 pikofarad = 10 –12 farad demektir.
Uzunluk L metre m Metre
Kütle m kilogram kg Terazi Uzunluğun Ölçülmesi
SI birimi metre (m) dir. Uzunluk; cetvel, mezura, şerit
Zaman t saniye s Kronometre
metre, kumpas, mikrometre gibi araçlarla ölçülür.
Sıcaklık T kelvin K Termometre
Uzunluk birimleri 10 ar 10 ar büyür veya küçülür.
Madde Alan birimleri iki boyut olduğundan 100 er 100 er büyür
Miktarı n mol mol -
Akım veya küçülür.
i amper A Ampermetre Hacim birimleri üç boyut olduğundan 1000 er 1000 er
Şiddeti
Işık büyür veya küçülür.
Ι kandela cd Fotometre 3
Şiddeti 1 L = 10 mL
3
3
1 litre = 1 dm olduğundan, 1 mL = 1 cm tür.
13